અ Gujarati

Biot-Savart's Law and its application Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Moving Charges and Magnetism · Biot-Savart's Law and its application

724+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 24 of 724 questions in Gujarati

701
MediumMCQ
'$a$' ત્રિજ્યા ધરાવતા અને '$I$' વિદ્યુતપ્રવાહનું વહન કરતા ખૂબ લાંબા સીધા વાહક તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B$' છે. તો, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B)$ વિરુદ્ધ અંતર $(r)$ (તારની અક્ષને લંબ) નો આલેખ . . . . . . છે.
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) '$a$' ત્રિજ્યા ધરાવતા અને '$I$' વિદ્યુતપ્રવાહનું વહન કરતા લાંબા નળાકાર તાર માટે:
$1$. તારની અંદર $(r < a)$, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I r}{2\pi a^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ દર્શાવે છે કે $B$ એ $r$ ના સમપ્રમાણમાં છે $(B \propto r)$, જેના પરિણામે કેન્દ્રથી સપાટી સુધી રેખીય વધારો થાય છે.
$2$. તારની બહાર $(r > a)$, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ દર્શાવે છે કે $B$ એ $r$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(B \propto 1/r)$, જેના પરિણામે અંતર વધવાની સાથે હાયપરબોલિક ઘટાડો થાય છે.
$3$. આ બંનેને જોડતા, આલેખ $r = a$ સુધી રેખીય વધારો અને $r > a$ માટે હાયપરબોલિક ઘટાડો દર્શાવે છે. આ આલેખ $B$ ને અનુરૂપ છે.
702
DifficultMCQ
એક આડી ઓવરહેડ પાવર લાઇન પૂર્વથી પશ્ચિમ દિશામાં $90 \text{ A}$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વહન કરે છે. લાઇનથી $1.5 \text{ m}$ ઉપરના બિંદુએ વિદ્યુતપ્રવાહને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય અને દિશા શું હશે?
A
$1.2 \times 10^{-5} \text{ T}$, ઉત્તર તરફ
B
$1.2\pi \times 10^{-5} \text{ T}$, ઉત્તર તરફ
C
$1.2 \times 10^{-5} \text{ T}$, દક્ષિણ તરફ
D
$1.2\pi \times 10^{-5} \text{ T}$, દક્ષિણ તરફ

Solution

(A) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારને કારણે $r$ અંતરે ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે.
અહીં આપેલ મૂલ્યો વિદ્યુતપ્રવાહ $I = 90 \text{ A}$ અને અંતર $r = 1.5 \text{ m}$ છે.
શૂન્યાવકાશની પરમિએબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ T m/A}$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 90}{2\pi \times 1.5}$
$B = \frac{2 \times 10^{-7} \times 90}{1.5}$
$B = 2 \times 10^{-7} \times 60 = 120 \times 10^{-7} = 1.2 \times 10^{-5} \text{ T}$.
જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ, જો વિદ્યુતપ્રવાહ પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ વહેતો હોય, તો તારની ઉપરના બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્તર દિશા તરફ હોય છે.
703
DifficultMCQ
$30 \text{ cm}$ ના અંતરે રહેલા બે સમાંતર વાહક તારમાં $8 \text{ A}$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે. બંને તારની વચ્ચેના મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય . . . . . . $\mu \text{T}$ છે. (આપેલ છે: $\frac{\mu_0}{4\pi} = 10^{-7} \text{ N/A}^2$)
A
$30$
B
$300$
C
$150$
D
$0$

Solution

(B) ધારો કે બે સમાંતર તાર $d = 30 \text{ cm} = 0.3 \text{ m}$ ના અંતરે છે.
દરેક તારમાં વહેતો પ્રવાહ $I = 8 \text{ A}$ છે.
પ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં વહેતા હોવાથી, જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ મધ્યબિંદુએ $(r = d/2 = 0.15 \text{ m})$ બંને તાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર એક જ દિશામાં હશે.
લાંબા સીધા તારને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે.
પ્રથમ તાર માટે, $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2\pi (d/2)} = \frac{2 \times 10^{-7} \times 8}{0.15} = \frac{16 \times 10^{-7}}{0.15} = 106.67 \mu \text{T}$.
બંને તાર સમાન દિશામાં ફાળો આપતા હોવાથી, કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{total} = B_1 + B_2 = 2 \times 106.67 \mu \text{T} = 213.33 \mu \text{T}$ થાય.
704
DifficultMCQ
બે સમાન લાંબા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારને નીચેની આકૃતિઓમાં દર્શાવેલ આકારોમાં વાળવામાં આવ્યા છે. જો અર્ધવર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્રો $P$ અને $Q$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રના મૂલ્યો અનુક્રમે $B_1$ અને $B_2$ હોય, તો ગુણોત્તર $\frac{B_1}{B_2}$ . . . . . . છે.
Question diagram
A
$\frac{2+\pi}{1+\pi}$
B
$\frac{1+\pi}{1-\pi}$
C
$\frac{2+\pi}{1-\pi}$
D
$\frac{1+\pi}{2-\pi}$

Solution

(C) તાર $I$ માટે: કેન્દ્ર $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ બે સીધા વિભાગો અને અર્ધવર્તુળાકાર ચાપને કારણે ઉદ્ભવતા ક્ષેત્રોનો સરવાળો છે. $r$ અંતરે રહેલા અર્ધ-અનંત તારને કારણે ક્ષેત્ર $B_{straight} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$ છે. આવા બે વિભાગો હોવાથી, તેમનું યોગદાન $2 \times \frac{\mu_0 I}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ છે. અર્ધવર્તુળાકાર ચાપને કારણે ક્ષેત્ર $B_{arc} = \frac{\mu_0 I}{4r}$ છે. આમ, $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2\pi r} + \frac{\mu_0 I}{4r} = \frac{\mu_0 I}{4r} (\frac{2}{\pi} + 1) = \frac{\mu_0 I}{4r} (\frac{2+\pi}{\pi})$.
તાર $II$ માટે: કેન્દ્ર $Q$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ અર્ધવર્તુળાકાર ચાપને કારણે ઉદ્ભવતા ક્ષેત્ર અને સીધા વિભાગોને કારણે ઉદ્ભવતા ક્ષેત્રનો તફાવત છે. સીધા વિભાગો દરેક $B_{straight} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$ જેટલું યોગદાન આપે છે. ભૂમિતિના આધારે, ચોખ્ખું ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 I}{4r} - \frac{\mu_0 I}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I}{4r} (1 - \frac{1}{\pi}) = \frac{\mu_0 I}{4r} (\frac{\pi-1}{\pi})$ છે.
ગુણોત્તર લેતા, $\frac{B_1}{B_2} = \frac{\frac{2+\pi}{\pi}}{\frac{\pi-1}{\pi}} = \frac{2+\pi}{\pi-1}$.
705
DifficultMCQ
$1 \text{ mm}$ બાજુવાળો એક નાનો ઘન $10 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $2 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઘનની અંદર સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $\alpha \times 10^{-14} \text{ J}$ છે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે. ($\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ Tm/A}$, $\pi = 3.14$)
A
$6.28$
B
$6.28 \times 10^{-6}$
C
$628$
D
$6.28 \times 10^{-4}$

Solution

(A) વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $B = \frac{4\pi \times 10^{-7} \times 2}{2 \times 0.1} = 4\pi \times 10^{-6} \text{ T}$.
ચુંબકીય ઉર્જા ઘનતા $u = \frac{B^2}{2\mu_0}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$u = \frac{(4\pi \times 10^{-6})^2}{2 \times 4\pi \times 10^{-7}} = \frac{16\pi^2 \times 10^{-12}}{8\pi \times 10^{-7}} = 2\pi \times 10^{-5} \text{ J/m}^3$.
ઘનનું કદ $V = (1 \text{ mm})^3 = (10^{-3} \text{ m})^3 = 10^{-9} \text{ m}^3$.
સંગ્રહિત ચુંબકીય ઉર્જા $U = u \times V$.
$U = (2\pi \times 10^{-5}) \times 10^{-9} = 2\pi \times 10^{-14} \text{ J}$.
$\pi = 3.14$ લેતા, $U = 2 \times 3.14 \times 10^{-14} = 6.28 \times 10^{-14} \text{ J}$.
આને $\alpha \times 10^{-14} \text{ J}$ સાથે સરખાવતા, આપણને $\alpha = 6.28$ મળે છે.
706
MediumMCQ
નીચે આપેલી આકૃતિ 'a' ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર આડછેદવાળા લાંબા સીધા નક્કર વાયરમાંથી વહેતો સ્થાયી પ્રવાહ $I$ દર્શાવે છે. પ્રવાહ $I$ તેના આડછેદમાં સમાનરૂપે વહેંચાયેલ છે. કયો આલેખ વાહકની અક્ષથી અંતર $(r)$ સાથે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $(B)$ માં થતા ફેરફારને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે:
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) વાહકની અંદર $(r < a)$, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I r}{2 \pi a^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે $B \propto r$. આ વાહકની અક્ષથી સપાટી સુધી ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં રેખીય વધારો દર્શાવે છે.
વાહકની બહાર $(r > a)$, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે $B \propto \frac{1}{r}$. આ વાહકથી અંતર વધવાની સાથે ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં વ્યસ્ત પ્રમાણમાં ઘટાડો દર્શાવે છે.
આલેખ $(A)$ યોગ્ય રીતે રેખીય વધારો અને ત્યારબાદ વ્યસ્ત ઘટાડો દર્શાવે છે. તેથી, વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
707
DifficultMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના વર્તુળાકાર લૂપમાંથી $I_0$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. $ABC$ વિભાગનો અવરોધ $ADC$ વિભાગના અવરોધ કરતા અડધો છે. લૂપના કેન્દ્ર $O$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 I_0}{12r}$
B
$\frac{\mu_0 I_0}{4r}$
C
$\frac{\mu_0 I_0}{2r}$
D
$\frac{\mu_0 I_0}{2\pi r}$

Solution

(A) ધારો કે $ABC$ વિભાગનો અવરોધ $R_1$ છે અને $ADC$ વિભાગનો અવરોધ $R_2$ છે. આપેલ છે કે $R_1 = \frac{1}{2} R_2$, અથવા $R_2 = 2R_1$.
આ વિભાગો સમાંતર હોવાથી, તેમની વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત સમાન હોય છે, તેથી $I_1 R_1 = I_2 R_2$, જ્યાં $I_1$ અને $I_2$ એ અનુક્રમે $ABC$ અને $ADC$ વિભાગોમાં વહેતો પ્રવાહ છે.
$R_2 = 2R_1$ મૂકતા, આપણને $I_1 R_1 = I_2 (2R_1)$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $I_1 = 2I_2$.
વળી, $I_1 + I_2 = I_0$. $I_1 = 2I_2$ મૂકતા, આપણને $3I_2 = I_0$ મળે છે, તેથી $I_2 = \frac{I_0}{3}$ અને $I_1 = \frac{2I_0}{3}$.
જો લૂપ અર્ધવર્તુળાકાર હોય, તો $\theta$ ખૂણા ધરાવતા વર્તુળાકાર ચાપને કારણે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I \theta}{4\pi r}$ છે.
$ABC$ વિભાગ માટે (અર્ધવર્તુળ, $\theta = \pi$), $B_1 = \frac{\mu_0 I_1 \pi}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I_1}{4r} = \frac{\mu_0 (2I_0/3)}{4r} = \frac{\mu_0 I_0}{6r}$ (પાનાની અંદરની તરફ).
$ADC$ વિભાગ માટે (અર્ધવર્તુળ, $\theta = \pi$), $B_2 = \frac{\mu_0 I_2 \pi}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I_2}{4r} = \frac{\mu_0 (I_0/3)}{4r} = \frac{\mu_0 I_0}{12r}$ (પાનાની બહારની તરફ).
કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = |B_1 - B_2| = |\frac{\mu_0 I_0}{6r} - \frac{\mu_0 I_0}{12r}| = \frac{\mu_0 I_0}{12r}$.
708
DifficultMCQ
બે લાંબા સમાંતર તાર જેમાં $8 \text{ A}$ અને $15 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં વહે છે, તેમને એકબીજાથી $7 \text{ cm}$ ના અંતરે મૂકવામાં આવ્યા છે. બિંદુ $P$ બંને તારથી સમાન અંતરે છે, જેથી બિંદુ $P$ ને તાર સાથે જોડતી રેખાઓ એકબીજાને લંબ છે. $P$ પાસે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $X \times 10^{-6} \text{ T}$ છે. $X$ શોધો. (આપેલ છે: $\sqrt{2} = 1.4, \mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ SI એકમ}$)
A
$62$
B
$65$
C
$68$
D
$70$

Solution

(C) ધારો કે તાર $A$ અને $B$ પર છે, જેમાં $I_1 = 8 \text{ A}$ અને $I_2 = 15 \text{ A}$ વિરુદ્ધ દિશામાં છે. અંતર $AB = 7 \text{ cm}$ છે.
બિંદુ $P$ એ $A$ અને $B$ થી સમાન અંતરે છે, તેથી $PA = PB = r$. $\angle APB = 90^\circ$ હોવાથી, $\triangle APB$ માં, $AB^2 = PA^2 + PB^2 = 2r^2$.
$7^2 = 2r^2 \implies 49 = 2r^2 \implies r^2 = 24.5 \implies r = \sqrt{24.5} \text{ cm} = \sqrt{24.5} \times 10^{-2} \text{ m}$.
તાર $A$ ને કારણે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I_1}{2\pi r}$ અને તાર $B$ ને કારણે $B_2 = \frac{\mu_0 I_2}{2\pi r}$ છે.
વિદ્યુતપ્રવાહ વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી, $P$ પાસે $B_1$ અને $B_2$ એકબીજાને લંબ છે.
પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \sqrt{B_1^2 + B_2^2} = \frac{\mu_0}{2\pi r} \sqrt{I_1^2 + I_2^2}$.
$B = \frac{2 \times 10^{-7}}{r} \sqrt{8^2 + 15^2} = \frac{2 \times 10^{-7}}{\sqrt{24.5} \times 10^{-2}} \times 17 = \frac{34 \times 10^{-5}}{\sqrt{24.5}} \approx \frac{34 \times 10^{-5}}{4.95} \approx 6.86 \times 10^{-5} \text{ T}$.
આપેલ છે કે $B = X \times 10^{-6} \text{ T}$, તેથી $X \approx 68.6 \approx 68$.
709
DifficultMCQ
સમાન લંબાઈના બે સમાંતર તાર એકબીજાથી $3 \text{ m}$ ના અંતરે આવેલા છે. પ્રથમ અને બીજા તારમાંથી વહેતો પ્રવાહ અનુક્રમે $3 \text{ A}$ અને $4.5 \text{ A}$ છે જે વિરુદ્ધ દિશામાં છે. બંને તારના મધ્યબિંદુએ પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે? ($\mu_0$ = શૂન્યાવકાશની પરમિએબિલિટી)
A
$\frac{\mu_0}{2\pi}$
B
$\frac{5\mu_0}{2\pi}$
C
$\frac{7\mu_0}{2\pi}$
D
$\frac{9\mu_0}{2\pi}$

Solution

(B) બે તાર વચ્ચેનું અંતર $d = 3 \text{ m}$ છે. મધ્યબિંદુ દરેક તારથી $r = d/2 = 1.5 \text{ m}$ ના અંતરે છે.
લાંબા સીધા તાર માટે, ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ તાર $(I_1 = 3 \text{ A})$ માટે, મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 \times 3}{2\pi \times 1.5} = \frac{3\mu_0}{3\pi} = \frac{\mu_0}{\pi} = \frac{2\mu_0}{2\pi}$ છે.
બીજા તાર $(I_2 = 4.5 \text{ A})$ માટે, મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 \times 4.5}{2\pi \times 1.5} = \frac{4.5\mu_0}{3\pi} = \frac{1.5\mu_0}{\pi} = \frac{3\mu_0}{2\pi}$ છે.
પ્રવાહો વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી, બંને તારને કારણે મધ્યબિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રો એક જ દિશામાં હશે (જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ).
તેથી, પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{net} = B_1 + B_2 = \frac{2\mu_0}{2\pi} + \frac{3\mu_0}{2\pi} = \frac{5\mu_0}{2\pi}$ થાય.
710
DifficultMCQ
$2 \text{ cm}^2$ જેટલું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અને $40 \text{ cm}$ લંબાઈ ધરાવતા સળિયા પર $400$ આંટાવાળા અવાહક તારનું ગૂંચળું વીંટાળેલું છે. જો ગૂંચળામાં $0.4 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય, તો ગૂંચળાની અંદર ઉત્પન્ન થતું કુલ ચુંબકીય ફ્લક્સ $4\pi \times 10^{-6} \text{ Wb}$ છે. સળિયાની સાપેક્ષ પરમિયેબિલિટી શોધો. (શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ N m A}^{-2}$ આપેલ છે)
A
$12.5$
B
$32/5$
C
$125$
D
$5/16$

Solution

(C) લાંબા સોલેનોઇડની અંદર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \mu n I = \mu_0 \mu_r n I$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $n = N/L$ એ એકમ લંબાઈ દીઠ આંટાની સંખ્યા છે.
આપેલ છે: ક્ષેત્રફળ $A = 2 \text{ cm}^2 = 2 \times 10^{-4} \text{ m}^2$, લંબાઈ $L = 40 \text{ cm} = 0.4 \text{ m}$, આંટાની સંખ્યા $N = 400$, પ્રવાહ $I = 0.4 \text{ A}$, ચુંબકીય ફ્લક્સ $\phi = 4\pi \times 10^{-6} \text{ Wb}$.
ચુંબકીય ફ્લક્સ $\phi = B \cdot A = \mu_0 \mu_r (N/L) I \cdot A$.
કિંમતો મૂકતા: $4\pi \times 10^{-6} = (4\pi \times 10^{-7}) \cdot \mu_r \cdot (400 / 0.4) \cdot 0.4 \cdot (2 \times 10^{-4})$.
$4\pi \times 10^{-6} = (4\pi \times 10^{-7}) \cdot \mu_r \cdot 1000 \cdot 0.4 \cdot 2 \times 10^{-4}$.
$4\pi \times 10^{-6} = (4\pi \times 10^{-7}) \cdot \mu_r \cdot 8 \times 10^{-2}$.
$10^{-6} = 10^{-7} \cdot \mu_r \cdot 8 \times 10^{-2}$.
$10 = \mu_r \cdot 8 \times 10^{-2}$.
$\mu_r = 10 / (8 \times 10^{-2}) = 1000 / 8 = 125$.
711
DifficultMCQ
$R$ મીટર ત્રિજ્યા ધરાવતી એક પાતળી રીંગ પર $q$ કુલંબ વિદ્યુતભાર સમાન રીતે પથરાયેલો છે. આ રીંગ તેની અક્ષ પર $f$ રિવોલ્યુશન/સેકન્ડની અચળ આવૃત્તિ સાથે ફરે છે. રીંગના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય $\text{Wb/m}^2$ માં કેટલું હશે? ($\mu_0$ = શૂન્યાવકાશની પરમિએબિલિટી)
A
$\frac{\mu_0 qf}{2R}$
B
$\frac{\mu_0 q}{2\pi R}$
C
$\frac{\mu_0 qf}{2\pi R}$
D
$\frac{\mu_0 q\pi}{2fR}$

Solution

(A) જ્યારે રીંગ ફરે છે ત્યારે તે વર્તુળાકાર પ્રવાહ ગાળા તરીકે વર્તે છે.
વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ ને વિદ્યુતભારના વહનનો દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, $I = \frac{q}{T}$, જ્યાં $T$ એ એક પરિભ્રમણનો સમયગાળો છે.
આવૃત્તિ $f$ હોવાથી, સમયગાળો $T = \frac{1}{f}$ થાય.
તેથી, સમતુલ્ય વિદ્યુતપ્રવાહ $I = qf$ થાય.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $I$ પ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર ગાળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$I$ ની કિંમત મૂકતા, આપણને $B = \frac{\mu_0 (qf)}{2R} = \frac{\mu_0 qf}{2R}$ મળે છે.
712
DifficultMCQ
એક લાંબા તારને એક આંટાવાળા વર્તુળાકાર ગૂંચળામાં અને ત્યારબાદ $n$ આંટાવાળા નાની ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર ગૂંચળામાં વાળવામાં આવે છે. જો બંને કિસ્સામાં સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે, તો કેન્દ્ર પર ઉત્પન્ન થતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનો એક આંટા માટે અને $n$ આંટા માટેનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : n$
B
$n : 1$
C
$1 : n^2$
D
$n^2 : 1$

Solution

(C) ધારો કે તારની લંબાઈ $L$ છે.
એક આંટા માટે જેની ત્રિજ્યા $R_1$ છે, પરિઘ $2\pi R_1 = L$ થાય, તેથી $R_1 = L / (2\pi)$.
કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2 R_1} = \frac{\mu_0 I}{2 (L / 2\pi)} = \frac{\mu_0 I \pi}{L}$ મળે.
$n$ આંટા માટે જેની ત્રિજ્યા $R_n$ છે, તારની કુલ લંબાઈ $n(2\pi R_n) = L$ થાય, તેથી $R_n = L / (2\pi n)$.
કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_n = \frac{n \mu_0 I}{2 R_n} = \frac{n \mu_0 I}{2 (L / 2\pi n)} = \frac{n^2 \mu_0 I \pi}{L}$ મળે.
એક આંટા માટે અને $n$ આંટા માટેના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર $B_1 / B_n = (\frac{\mu_0 I \pi}{L}) / (\frac{n^2 \mu_0 I \pi}{L}) = 1 / n^2$ થાય.
713
MediumMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી '$r$' લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B$' છે. તે જ તારથી '$2r$' લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે?
A
$B/4$
B
$B/2$
C
$2B$
D
$4B$

Solution

(B) $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી '$r$' લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B$' નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર એ અંતર '$r$' ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે:
$B \propto \frac{1}{r}$
ધારો કે '$r_1 = r$' અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B_1 = B$' છે અને '$r_2 = 2r$' અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B_2$' છે.
તેથી, $\frac{B_2}{B_1} = \frac{r_1}{r_2}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{B_2}{B} = \frac{r}{2r} = \frac{1}{2}$
આમ, $B_2 = \frac{B}{2}$.
714
DifficultMCQ
આપેલ લંબાઈના તારના એક આંટાવાળા વર્તુળાકાર ગૂંચળામાં '$I$' વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય ત્યારે તેના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B$' છે. તે જ તારને વાળીને બે આંટાવાળું વર્તુળાકાર ગૂંચળું બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે તેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ '$I$' પસાર થાય, ત્યારે ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$4B$
B
$2B$
C
$B/2$
D
$B/4$

Solution

(A) $N$ આંટા, $R$ ત્રિજ્યા અને $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 NI}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$L$ લંબાઈના તારના એક આંટા $(N=1)$ માટે, પરિઘ $2\pi R = L$ થાય, તેથી $R = \frac{L}{2\pi}$.
આમ, $B = \frac{\mu_0 (1) I}{2(L/2\pi)} = \frac{\mu_0 \pi I}{L}$.
જ્યારે તે જ તારને $N'=2$ આંટામાં વાળવામાં આવે, ત્યારે નવી ત્રિજ્યા $R'$ માટે $2\pi R' = L/2$ થાય, તેથી $R' = \frac{L}{4\pi} = \frac{R}{2}$.
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B' = \frac{\mu_0 N' I}{2R'} = \frac{\mu_0 (2) I}{2(R/2)} = 4 \left( \frac{\mu_0 I}{2R} \right) = 4B$ થાય.
715
DifficultMCQ
નીચે આપેલ આકૃતિમાં, બિંદુ '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I}{r} (\frac{2}{\pi} + 2)$
B
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I}{r} (\frac{2}{\pi} - 2)$
C
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I}{r} (2 + \frac{\pi}{2})$
D
$\frac{\mu_0}{4\pi} \frac{I}{r} (2 - \frac{\pi}{2})$

Solution

(C) બિંદુ '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર ત્રણ ભાગોને કારણે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રોનો સરવાળો છે: સીધો તાર $AB$, વર્તુળાકાર ચાપ $BC$, અને સીધો તાર $CD$।
$1$. અર્ધ-અનંત તાર માટે, લંબ અંતર $r$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$ હોય છે।
$2$. તાર $AB$ ને કારણે '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર: $B_{AB} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$।
$3$. વર્તુળાકાર ચાપ $BC$ (ત્રિજ્યા $r$, ખૂણો $\pi/2$) ને કારણે '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર: $B_{arc} = \frac{\mu_0 I \theta}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I (\pi/2)}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I}{8r}$।
$4$. તાર $CD$ ને કારણે '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર: $B_{CD} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r}$।
કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = B_{AB} + B_{arc} + B_{CD} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r} + \frac{\mu_0 I}{8r} + \frac{\mu_0 I}{4\pi r} = \frac{\mu_0 I}{4\pi r} (1 + \frac{\pi}{2} + 1) = \frac{\mu_0 I}{4\pi r} (2 + \frac{\pi}{2})$।
આમ, સાચો વિકલ્પ $C$ છે।
716
MediumMCQ
એક સીધો લાંબો તાર $I$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવે છે. આ તારથી અનુક્રમે $2 \text{ cm}$ અને $5 \text{ cm}$ ના લંબ અંતરે ઉદ્ભવતા ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2 : 5$
B
$3 : 5$
C
$7 : 3$
D
$5 : 2$

Solution

(D) $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી $r$ લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$
આ સૂત્ર પરથી જોઈ શકાય છે કે $B \propto \frac{1}{r}$.
ધારો કે $r_1 = 2 \text{ cm}$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1$ છે અને $r_2 = 5 \text{ cm}$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ છે.
તેથી, ગુણોત્તર $\frac{B_1}{B_2} = \frac{r_2}{r_1}$ થશે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{B_1}{B_2} = \frac{5}{2} = 5 : 2$.
આમ, $2 \text{ cm}$ અને $5 \text{ cm}$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર $5 : 2$ છે.
717
MediumMCQ
$r$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતો વાયરનો એક વર્તુળાકાર ચાપ તેના કેન્દ્ર પર $\frac{\pi}{5}$ રેડિયનનો ખૂણો આંતરે છે. જો તેમાં $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય, તો તેના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ કેટલું હશે? ($\mu_0$ = શૂન્યાવકાશની પરમિએબિલિટી)
A
$\frac{\mu_0 i}{4r}$
B
$\frac{\mu_0 i}{8r}$
C
$\frac{\mu_0 i}{16r}$
D
$\frac{\mu_0 i}{20r}$

Solution

(D) $i$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર ચાપના કેન્દ્ર પર ઉદ્ભવતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$, જે કેન્દ્ર પર $\theta$ ખૂણો આંતરે છે, તેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i \theta}{4 \pi r}$
અહીં, $\theta = \frac{\pi}{5}$ રેડિયન આપેલ છે.
સૂત્રમાં $\theta$ ની કિંમત મૂકતા:
$B = \frac{\mu_0 i (\frac{\pi}{5})}{4 \pi r}$
$B = \frac{\mu_0 i \pi}{20 \pi r}$
$B = \frac{\mu_0 i}{20 r}$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
718
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક વર્તુળાકાર લૂપમાં $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને તેની અક્ષ પર કેન્દ્રથી $R$ અંતરે આવેલા બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : \sqrt{2}$
B
$1 : 2\sqrt{2}$
C
$2\sqrt{2} : 1$
D
$\sqrt{2} : 1$

Solution

(C) $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર: $B_{center} = \frac{\mu_0 I}{2R}$ છે.
લૂપની અક્ષ પર કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા બિંદુએ ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સૂત્ર: $B_{axis} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ છે.
અહીં $x = R$ આપેલું હોવાથી, અક્ષ પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર: $B_{axis} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + R^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(2R^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(2\sqrt{2} R^3)} = \frac{\mu_0 I}{4\sqrt{2} R}$ થાય.
હવે, કેન્દ્ર પરના ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને અક્ષ પરના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો ગુણોત્તર: $\frac{B_{center}}{B_{axis}} = \frac{\mu_0 I / 2R}{\mu_0 I / 4\sqrt{2} R} = \frac{4\sqrt{2}}{2} = 2\sqrt{2} : 1$ થાય.
719
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ પ્રવાહની ગોઠવણીને કારણે મધ્યબિંદુ '$O$' પર ચુંબકીય પ્રેરણનું મૂલ્ય કેટલું હશે? ($\mu_0$ = મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી)
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 I}{2\pi a}$
B
શૂન્ય
C
$\frac{\mu_0 I}{4\pi a}$
D
$\frac{\mu_0 I}{\pi a}$

Solution

(D) આ ગોઠવણી બે અર્ધ-અનંત તાર અને બે ચતુર્થાંશ-અનંત વિભાગોની બનેલી છે. ભૂમિતિને જોતા, બિંદુ '$O$' પર ચુંબકીય ક્ષેત્રની ગણતરી બાયો-સાવર્ટના નિયમનો ઉપયોગ કરીને કરી શકાય છે.
અર્ધ-અનંત તાર માટે, $a$ લંબ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{4\pi a}$ હોય છે.
આ ગોઠવણીમાં, વિભાગ $AB$ અને $BC$ બિંદુ '$O$' પર કાગળના સમતલની અંદરની તરફ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. તેવી જ રીતે, વિભાગ $TE$ અને અન્ય આડો વિભાગ પણ '$O$' પર કાગળના સમતલની અંદરની તરફ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
સમાનતા અને જમણા હાથના નિયમનો ઉપયોગ કરતા, ચારેય વિભાગોનું યોગદાન ઉમેરાય છે. ખાસ કરીને, દરેક વિભાગ બિંદુ '$O$' ની સાપેક્ષમાં અર્ધ-અનંત તાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_{total} = 4 \times (\frac{\mu_0 I}{4\pi a}) = \frac{\mu_0 I}{\pi a}$ થશે.
720
MediumMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા લાંબા સીધા તારથી '$r$' અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $0.4 \text{ tesla}$ છે. $2r$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું હશે ($\text{ tesla}$ માં)?
A
$0.1$
B
$0.2$
C
$0.8$
D
$1.6$

Solution

(B) લાંબા સીધા વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત તારથી '$r$' અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}$
આ સૂત્ર પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર અંતર '$r$' ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે, એટલે કે $B \propto \frac{1}{r}$
આપેલ છે કે '$r$' અંતરે, $B_1 = 0.4 \text{ tesla}$
જ્યારે અંતર બમણું કરવામાં આવે, ત્યારે $r_2 = 2r$
નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2$ નીચે મુજબ થશે:
$B_2 = \frac{\mu_0 I}{2\pi (2r)} = \frac{1}{2} \times \left( \frac{\mu_0 I}{2\pi r} \right) = \frac{1}{2} B_1$
$B_2 = \frac{0.4}{2} = 0.2 \text{ tesla}$.
721
DifficultMCQ
બે વર્તુળાકાર ગૂંચળા $X$ (નાનું) અને $Y$ (મોટું), જે દરેક એક આંટાવાળા છે, સમાન દિશામાં સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવે છે અને ગૂંચળાની અક્ષ પરના બિંદુ '$O$' આગળ સમાન ખૂણો આંતરે છે. ગૂંચળા $Y$ અને $X$ ના કેન્દ્રથી બિંદુ '$O$' સુધીના અંતર અનુક્રમે $d$ અને $(d/2)$ છે. ગૂંચળા $Y$ અને $X$ ની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $(2r)$ અને $(r)$ છે. બિંદુ '$O$' આગળ મોટા ગૂંચળાને કારણે ચુંબકીય પ્રેરણ $B_y$ છે અને નાના ગૂંચળા $X$ ને કારણે $B_x$ છે. $(d \gg r)$ $B_x$ અને $B_y$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$B_y = B_x$
B
$B_y = 2B_x$
C
$B_x = 2B_y$
D
$B_x = 4B_y$

Solution

(C) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ગૂંચળાની અક્ષ પર તેના કેન્દ્રથી $x$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગૂંચળા $X$ માટે: ત્રિજ્યા $R_x = r$, અંતર $x_x = d/2$. $d \gg r$ હોવાથી, $B_x \approx \frac{\mu_0 I r^2}{2(d/2)^3} = \frac{\mu_0 I r^2}{2(d^3/8)} = \frac{4 \mu_0 I r^2}{d^3}$.
ગૂંચળા $Y$ માટે: ત્રિજ્યા $R_y = 2r$, અંતર $x_y = d$. $d \gg r$ હોવાથી, $B_y \approx \frac{\mu_0 I (2r)^2}{2d^3} = \frac{4 \mu_0 I r^2}{2d^3} = \frac{2 \mu_0 I r^2}{d^3}$.
$B_x$ અને $B_y$ ની સરખામણી કરતા, આપણને $B_x = 2 B_y$ મળે છે.
722
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતું પ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર ગૂંચળું તેના કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા અક્ષીય બિંદુ $P$ પર $B_1$ અને તેના કેન્દ્ર પર આવેલા બિંદુ $Q$ પર $B_2$ જેટલું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. જો $B_2 = 8B_1$ હોય, તો $x$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$3R$
B
$\sqrt{3} R$
C
$\frac{R}{2\sqrt{3}}$
D
$\frac{2R}{\sqrt{3}}$

Solution

(B) $I$ પ્રવાહ ધરાવતા $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર ગૂંચળાના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_2 = \frac{\mu_0 I}{2R}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેન્દ્રથી $x$ અંતરે આવેલા અક્ષીય બિંદુ $P$ પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરત $B_2 = 8B_1$ આપેલ છે, તેથી:
$\frac{\mu_0 I}{2R} = 8 \times \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + x^2)^{3/2}}$.
સમીકરણનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\frac{1}{R} = \frac{8R^2}{(R^2 + x^2)^{3/2}}$.
$(R^2 + x^2)^{3/2} = 8R^3$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા:
$(R^2 + x^2)^{1/2} = 2R$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$R^2 + x^2 = 4R^2$.
$x^2 = 3R^2$.
$x = \sqrt{3} R$.
723
MediumMCQ
ગતિમાન બિંદુવત વિદ્યુતભાર $q$ જેનો વેગ $\vec{v}$ છે, તેના માટે બાયો-સાવર્ટનો નિયમ $\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{q(\vec{v} \times \vec{r})}{r^3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ દર્શાવે છે કે વેગ $\vec{v}$ થી ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એવું છે કે:
A
$\vec{B}$ એ $\vec{v}$ ને સમાંતર છે
B
$\vec{B}$ એ $\vec{v}$ ને લંબ છે
C
$\vec{B}$ એ $\vec{v}$ ને પ્રતિ-સમાંતર છે
D
$\vec{B}$ એ $\vec{v}$ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલું છે

Solution

(B) ગતિમાન વિદ્યુતભાર $q$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એ $\vec{B} = \frac{\mu_0}{4\pi} \frac{q(\vec{v} \times \vec{r})}{r^3}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ એ $\vec{v}$ અને $\vec{r}$ ના સદિશ ગુણાકાર (cross product) ના સમપ્રમાણમાં હોવાથી (એટલે કે $\vec{B} \propto \vec{v} \times \vec{r}$), સદિશ ગુણાકારની વ્યાખ્યા મુજબ સદિશ $\vec{B}$ એ $\vec{v}$ અને $\vec{r}$ બંનેને લંબ હોવું જોઈએ.
તેથી, $\vec{B}$ હંમેશા $\vec{v}$ ને લંબ હોય છે.
724
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સમાન વર્તુળાકાર પ્રવાહ લૂપ, જેમાં સમાન પ્રવાહ $I$ વહે છે, એવી રીતે મૂકવામાં આવ્યા છે કે તેમના અક્ષો એકબીજા સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલા છે. દરેક લૂપના કેન્દ્રથી બિંદુ $P$ નું અંતર $\sqrt{3}R$ છે. $P$ પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર છે:
Question diagram
A
$\frac{\mu_0 I}{16\sqrt{2}R} [(\sqrt{2} + 1)\hat{i} + \hat{j}]$
B
$\frac{\mu_0 I}{16\sqrt{2}R} [\sqrt{2}\hat{i} + \hat{j}]$
C
$\frac{\mu_0 I}{16R} [(\sqrt{2} + 1)\hat{i} + \hat{j}]$
D
$\frac{\mu_0 I}{16R} [\sqrt{2}\hat{i} + \hat{j}]$

Solution

(A) $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર લૂપના અક્ષ પર તેના કેન્દ્રથી $d$ અંતરે ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + d^2)^{3/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $d = \sqrt{3}R$, તેથી $B = \frac{\mu_0 I R^2}{2(R^2 + 3R^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(4R^2)^{3/2}} = \frac{\mu_0 I R^2}{2(8R^3)} = \frac{\mu_0 I}{16R}$ મળે છે.
ધારો કે પ્રથમ લૂપ $YZ$-સમતલમાં છે અને તેનો અક્ષ $X$-અક્ષ પર છે. $P$ પર તેનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}_1 = \frac{\mu_0 I}{16R} \hat{i}$ છે.
બીજા લૂપનો અક્ષ $XY$-સમતલમાં $X$-અક્ષ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલો છે. તેનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર સદિશ $\vec{B}_2$, $X$-અક્ષ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે હશે: $\vec{B}_2 = \frac{\mu_0 I}{16R} (\cos 45^\circ \hat{i} + \sin 45^\circ \hat{j}) = \frac{\mu_0 I}{16R} (\frac{1}{\sqrt{2}} \hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}} \hat{j})$.
પરિણામી ક્ષેત્ર $\vec{B} = \vec{B}_1 + \vec{B}_2 = \frac{\mu_0 I}{16R} [(1 + \frac{1}{\sqrt{2}})\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{j}] = \frac{\mu_0 I}{16R} [(\frac{\sqrt{2} + 1}{\sqrt{2}})\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{j}] = \frac{\mu_0 I}{16\sqrt{2}R} [(\sqrt{2} + 1)\hat{i} + \hat{j}]$ થાય છે.

Moving Charges and Magnetism — Biot-Savart's Law and its application · Frequently Asked Questions

1Are these Moving Charges and Magnetism questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Moving Charges and Magnetism Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.