MHT CET 2026 Chemistry Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) $1$. આલ્કોહોલનું ઓક્સિડેશન આલ્કોહોલના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
$2$. પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(R-CH_2OH)$ ઓક્સિડેશન પામીને આલ્ડિહાઈડ અને ત્યારબાદ કાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
$3$. દ્વિતીયક આલ્કોહોલ $(R_2CHOH)$ ઓક્સિડેશન પામીને કીટોન બનાવે છે.
$4$. $2-Propanol$ $(CH_3-CH(OH)-CH_3)$ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે. ઓક્સિડેશન પર, તે $propanone$ $(CH_3-CO-CH_3)$ બનાવે છે:
$CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{[O]} CH_3-CO-CH_3 + H_2O$।

(C) આલ્કોહોલ $(R-OH)$ નું $pK_a$ મૂલ્ય પાણીની સરખામણીમાં (આશરે $16-18$) હોય છે. જલીય માધ્યમમાં, તેઓ પાણીને પ્રોટોનનું દાન કરતા નથી કે પાણીમાંથી પ્રોટોન સ્વીકારીને બેઝ તરીકે કાર્ય કરતા નથી. તેથી, જલીય માધ્યમમાં આલ્કોહોલ તટસ્થ માનવામાં આવે છે.

(A) પગલું $1$: પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(R-CH_2OH)$ નું ઓક્સિડેશન એલ્ડિહાઈડ $(R-CHO)$ માં અને ત્યારબાદ કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ માં પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા દ્વારા થાય છે.
પગલું $2$: $K_2Cr_2O_7 / \text{મંદ } H_2SO_4$ અને એસિડિક $KMnO_4$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે જે પ્રાથમિક આલ્કોહોલને સીધા જ કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં ઓક્સિડાઈઝ કરે છે.
પગલું $3$: નિર્જળ પરિસ્થિતિમાં $CrO_3$ એલ્ડિહાઈડ તબક્કે અટકી શકે છે, પરંતુ $PCC$ (પિરિડિનિયમ ક્લોરોક્રોમેટ) ખાસ કરીને પ્રાથમિક આલ્કોહોલને કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં વધુ ઓક્સિડેશન કર્યા વિના એલ્ડિહાઈડમાં ઓક્સિડાઈઝ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
પગલું $4$: તેથી, ઓક્સિડેશનને એલ્ડિહાઈડ તબક્કે મર્યાદિત કરવા માટે $PCC$ યોગ્ય પ્રક્રિયક છે.

(B) $1$. $DIBAL-H$ (ડાયઆઈસોબ્યુટાઈલએલ્યુમિનિયમ હાઈડ્રાઈડ) એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે.
$2$. જ્યારે એસ્ટર $(R - CO - O - R')$ ને ઓછા તાપમાને $DIBAL-H$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવીને ત્યારબાદ એસિડિક વર્કઅપ $(H_3O^+)$ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનું રિડક્શન એલ્ડિહાઈડ $(R - CHO)$ અને આલ્કોહોલ $(R'OH)$ માં થાય છે.
$3$. આ પ્રક્રિયા એલ્ડિહાઈડ તબક્કે અટકી જાય છે કારણ કે ઓછા તાપમાને બનતું ટેટ્રાહેડ્રલ મધ્યવર્તી સંયોજન સ્થાયી હોય છે અને તેનું પ્રાથમિક આલ્કોહોલમાં વધુ રિડક્શન થતું નથી.
$4$. તેથી, કાર્બોનિલ સમૂહ ધરાવતી મુખ્ય કાર્બનિક નીપજ $R - CHO$ છે.

(B) પગલું $1$: રાસાયણિક સૂત્ર $HCOOH$ એ સૌથી સરળ કાર્બોક્સિલિક એસિડ દર્શાવે છે, જેમાં માત્ર એક કાર્બન પરમાણુ હોય છે.
પગલું $2$: $HCOOH$ નું $IUPAC$ નામ મેથેનોઈક એસિડ છે.
પગલું $3$: મેથેનોઈક એસિડનું સામાન્ય નામ લેટિન શબ્દ 'ફોર્મિકા' (formica) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ કીડી થાય છે, કારણ કે તે સૌપ્રથમ કીડીઓના નિસ્યંદન દ્વારા અલગ કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી, તેને ફોર્મિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5COOH + PCl_5 \xrightarrow{\Delta} C_6H_5COCl + POCl_3 + HCl$.
$PCl_5$ (ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઈડ) કાર્બોક્સિલિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ ક્લોરાઈડ, ફોસ્ફરસ ઓક્સિક્લોરાઈડ $(POCl_3)$ અને હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$ બનાવે છે.

(A) $1$. કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિકતા તેના સંયુગ્મી બેઝ (કાર્બોક્સિલેટ આયન) ની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$2$. ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહો (જેમ કે $-Cl$) ઇન્ડક્ટિવ ઇફેક્ટ ($-I$ અસર) દ્વારા કાર્બોક્સિલેટ આયન પરના ઋણ વીજભારને સ્થિર કરીને એસિડિકતા વધારે છે.
$3$. ઇલેક્ટ્રોન-દાતા સમૂહો (જેમ કે આલ્કાઇલ સમૂહ $-CH_3$) $+I$ અસર દ્વારા કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર કરીને એસિડિકતા ઘટાડે છે.
$4$. વિકલ્પોની તુલના કરતા:
- $(CH_3)_2CHCOOH$ (આઇસોબ્યુટિરિક એસિડ) માં બે મિથાઇલ સમૂહ ઇલેક્ટ્રોન આપે છે ($+I$ અસર).
- $CH_3CH_2COOH$ (પ્રોપેનોઇક એસિડ) માં એક ઇથાઇલ સમૂહ ઇલેક્ટ્રોન આપે છે ($+I$ અસર).
- $ClCH_2COOH$ (ક્લોરોએસેટિક એસિડ) માં એક $-Cl$ પરમાણુ છે ($-I$ અસર).
- $Cl_3CCOOH$ (ટ્રાયક્લોરોએસેટિક એસિડ) માં ત્રણ $-Cl$ પરમાણુ છે (પ્રબળ $-I$ અસર).
$5$. કારણ કે $(CH_3)_2CHCOOH$ માં વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-દાતા અસર છે, તે સંયુગ્મી બેઝને સૌથી વધુ અસ્થિર બનાવે છે, જે તેને સૌથી નિર્બળ એસિડ બનાવે છે.

(D) $1$. કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિકતા પ્રોટોન દૂર થયા પછી બનતા સંયુગ્મી બેઝ (કાર્બોક્સિલેટ આયન) ની સ્થિરતા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$2$. ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહો (EWGs) ઇન્ડક્ટિવ ઇફેક્ટ ($-I$ અસર) દ્વારા કાર્બોક્સિલેટ આયનને સ્થિર કરે છે, જેનાથી મૂળ એસિડની એસિડિકતા વધે છે.
$3$. $ClCH_2COOH$ માં, ક્લોરિન પરમાણુ તેની ઉચ્ચ વિદ્યુતઋણતાને કારણે એક પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહ છે.
$4$. $CH_3COOH$ અને $CH_3CH_2COOH$ માં, આલ્કાઇલ સમૂહો ($CH_3-$ અને $CH_3CH_2-$) ઇલેક્ટ્રોન-દાતા સમૂહો ($+I$ અસર) છે, જે કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર કરે છે અને એસિડિકતા ઘટાડે છે.
$5$. $HCOOH$ માં માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ છે, જેની કોઈ ઇન્ડક્ટિવ અસર હોતી નથી.
$6$. તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાં $ClCH_2COOH$ સૌથી પ્રબળ એસિડ છે.

(D) $1$. સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ એક નિર્બળ બેઇઝ છે.
$2$. કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(-COOH)$ એટલા એસિડિક હોય છે કે તેઓ $NaHCO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$3$. $CO_2$ વાયુનું ઉત્સર્જન તીવ્ર પરપોટા ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $R-COOH + NaHCO_3 \rightarrow R-COONa + H_2O + CO_2 \uparrow$।
$5$. તેથી, આ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહની હાજરી સૂચવે છે.

(B) પગલું $1$: એસિડ ઉદ્દીપક $(H^+)$ ની હાજરીમાં કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(RCOOH)$ અને આલ્કોહોલ $(R'OH)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયા છે, જે એસ્ટર $(RCOOR')$ અને પાણી $(H_2O)$ બનાવે છે.
પગલું $2$: મધ્યવર્તી એસ્ટર $RCOOR'$ છે.
પગલું $3$: ઊંચા તાપમાને $(\Delta)$ $Ni, H_2$ નો ઉપયોગ કરીને એસ્ટરનું ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન કરવાથી એસ્ટર બંધનું વિભાજન થાય છે, જે કાર્બોક્સિલિક એસિડના ભાગને પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(RCH_2OH)$ માં રિડક્શન કરે છે અને મૂળ આલ્કોહોલ $(R'OH)$ મુક્ત થાય છે.
પગલું $4$: અંતિમ નીપજો $RCH_2OH + R'OH$ છે.

(C) $1$. કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિક પ્રબળતા તેના એસિડ વિયોજન અચળાંક $(K_a)$ ના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
$2$. $pK_a$ અને $K_a$ વચ્ચેનો સંબંધ $pK_a = -\log(K_a)$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
$3$. તેથી, ઊંચું $K_a$ મૂલ્ય એ નીચા $pK_a$ મૂલ્યને અનુરૂપ છે.
$4$. પરિણામે, ઊંચું $K_a$ મૂલ્ય અને નીચું $pK_a$ મૂલ્ય પ્રબળ એસિડ સૂચવે છે.

(C) પગલું $1$: આઈસોપ્રોપાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ $(CH_3)_2CHMgCl$ છે.
પગલું $2$: શુષ્ક બરફ $(CO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી એક સંકીર્ણ બને છે: $(CH_3)_2CHMgCl + CO_2 \rightarrow (CH_3)_2CHCOOMgCl$.
પગલું $3$: સંકીર્ણનું એસિડિક જળવિભાજન કાર્બોક્સિલિક એસિડ આપે છે: $(CH_3)_2CHCOOMgCl + H_2O/H^+ \rightarrow (CH_3)_2CHCOOH + Mg(OH)Cl$.
પગલું $4$: નીપજ $(CH_3)_2CHCOOH$ એ $2-\text{મિથાઈલપ્રોપેનોઈક એસિડ}$ છે.

(C) પગલું $1$: મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડની રચનામાં માત્ર એક $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
પગલું $2$: ટોલ્યુઈક એસિડ $(CH_3C_6H_4COOH)$ માં એક $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
પગલું $3$: એક્રિલિક એસિડ $(CH_2=CHCOOH)$ માં એક $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
પગલું $4$: થેલિક એસિડ $(C_6H_4(COOH)_2)$ માં બેન્ઝીન રિંગ પર ઓર્થો સ્થાન પર બે $-COOH$ સમૂહ જોડાયેલા હોય છે, જે તેને ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
પગલું $5$: આઈસોબ્યુટીરિક એસિડ $((CH_3)_2CHCOOH)$ માં એક $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
પગલું $6$: તેથી, થેલિક એસિડ એ મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડ નથી.

(D) $1$. કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ નું ઉત્કલન બિંદુ સમાન આણ્વીય દળ ધરાવતા આલ્કોહોલ, આલ્ડિહાઈડ, કીટોન અને આલ્કેન કરતા વધારે હોય છે.
$2$. આનું કારણ કાર્બોક્સિલિક એસિડના અણુઓ વચ્ચે વ્યાપક આંતરઆણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધની હાજરી છે.
$3$. બાષ્પ અવસ્થામાં, કાર્બોક્સિલિક એસિડ ઘણીવાર બે આંતરઆણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધો દ્વારા જોડાયેલા સ્થિર ડાયમર $(dimers)$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$4$. આ મજબૂત જોડાણને તોડવા માટે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે, જેના પરિણામે ઉત્કલન બિંદુ ઊંચું હોય છે.

(B) $1$. ગાટરમેન પ્રક્રિયા એ સેન્ડમેયર પ્રક્રિયાનું એક સ્વરૂપ છે.
$2$. સેન્ડમેયર પ્રક્રિયામાં, ઉદ્દીપક તરીકે $Cu_2Cl_2$ અથવા $Cu_2Br_2$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$3$. ગાટરમેન પ્રક્રિયામાં, ડાયઝોનિયમ સમૂહને હેલોજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપિત કરવા માટે સંબંધિત હેલોજન એસિડ ($HCl$ અથવા $HBr$) ની હાજરીમાં કોપર પાવડર $(Cu)$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$4$. તેથી, સાચી ઉદ્દીપક પ્રણાલી કોપર પાવડર અને $HCl$ અથવા $HBr$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયામાં કાર્બન ડાયસલ્ફાઇડ $(CS_2)$ દ્રાવકની હાજરીમાં ક્રોમિલ ક્લોરાઇડ $(CrO_2Cl_2)$ દ્વારા ટોલ્યુઇન $(C_6H_5CH_3)$ નું બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે, ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવામાં આવે છે. આ વિશિષ્ટ રાસાયણિક રૂપાંતરણને એટાર્ડ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(A) એસિટાલડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ જ્યારે $I_2$ અને $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા થાય છે.
પગલું $1$: પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3CHO + 3I_2 + 4NaOH \rightarrow CHI_3 + HCOONa + 3NaI + 3H_2O$।
પગલું $2$: મળતી નીપજો આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ અને સોડિયમ ફોર્મેટ $(HCOONa)$ છે.

(D) $1$. આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
$2$. ઈથાઈલ મિથાઈલ કીટોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે, તેથી તે આ કસોટી આપે છે.
$3$. આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે, તેથી તે આ કસોટી આપે છે.
$4$. $3-\text{મિથાઈલ}-2-\text{બ્યુટેનોન}$ $(CH_3COCH(CH_3)_2)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે, તેથી તે આ કસોટી આપે છે.
$5$. આઈસોબ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_2CHCH_2OH)$ માં $CH_3CO-$ કે $CH_3CH(OH)-$ બંનેમાંથી કોઈ પણ સમૂહ હોતો નથી. તેથી, તે આયોડોફોર્મ બનાવી શકતું નથી.

(D) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ અથવા $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે.
$(1)$ ઇથાઇલ મિથાઇલ કીટોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે, તેથી તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$(2)$ આઇસોપ્રોપાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ માં $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે, તેથી તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$(3)$ $3-\text{મિથાઇલ} - 2 - \text{બ્યુટેનોન}$ $(CH_3COCH(CH_3)_2)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે, તેથી તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$(4)$ આઇસોબ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_2CHCH_2OH)$ માં $CH_3CO-$ કે $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોતું નથી. તેથી, તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.

(B) પગલું $1$: ટોલેન્સ પ્રક્રિયક એ એમોનિયામય સિલ્વર નાઈટ્રેટનું દ્રાવણ, $[Ag(NH_3)_2]^+ OH^-$ છે.
પગલું $2$: જ્યારે એલ્ડિહાઈડને ટોલેન્સ પ્રક્રિયક સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે એલ્ડિહાઈડનું કાર્બોક્સિલેટ આયનમાં ઓક્સિડેશન થાય છે અને સિલ્વર આયનનું ધાત્વિક સિલ્વરમાં રિડક્શન થાય છે.
પગલું $3$: ધાત્વિક સિલ્વર કસનળીની અંદરની દીવાલો પર જમા થાય છે, જે એક લાક્ષણિક 'સિલ્વર મિરર' (રજત દર્પણ) બનાવે છે.
પગલું $4$: તેથી, સાચું અવલોકન કસનળીની બાજુઓ પર $Ag$ ના પડનું નિર્માણ થવું છે।

(C) પગલું $1$: શિફ કસોટીનો ઉપયોગ આલ્ડિહાઈડ સમૂહ $(-CHO)$ ની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.
પગલું $2$: શિફ પ્રક્રિયક એ $p$-રોઝાનિલિન હાઈડ્રોક્લોરાઈડનું મેજેન્ટા રંગનું દ્રાવણ છે જેને સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ દ્વારા રંગહીન કરવામાં આવે છે.
પગલું $3$: જ્યારે આલ્ડિહાઈડને શિફ પ્રક્રિયકમાં ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે મેજેન્ટા રંગ પાછો આવે છે, જે હકારાત્મક કસોટી સૂચવે છે.
પગલું $4$: કીટોન, કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને ઈથર સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં શિફ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગ પાછો લાવતા નથી.
પગલું $5$: તેથી, આલ્ડિહાઈડ એવા સંયોજનો છે જે શિફ કસોટી આપે છે.

(D) $1$. અસમાનુપાતીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્સ પ્રક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ તત્વનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે.
$2$. $\text{કેનિઝારો}$ પ્રક્રિયામાં, જે એલ્ડિહાઇડમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી, તે સાંદ્ર બેઝની હાજરીમાં સ્વયં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે.
$3$. ઉદાહરણ તરીકે, $\text{બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ}$ $(C_6H_5CHO)$ ના બે અણુઓ પ્રક્રિયા કરીને $\text{બેન્ઝિલ}$ $\text{આલ્કોહોલ}$ $(C_6H_5CH_2OH)$ અને $\text{સોડિયમ}$ $\text{બેન્ઝોએટ}$ $(C_6H_5COONa)$ બનાવે છે.
$4$. અહીં, એલ્ડિહાઇડ સમૂહમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુનું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ ક્ષાર બને છે અને સાથે જ રિડક્શન થઈને આલ્કોહોલ બને છે.
$5$. તેથી, $\text{કેનિઝારો}$ પ્રક્રિયા એ અસમાનુપાતીકરણ પ્રક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ અને પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ વચ્ચેના ક્રોસ-એલ્ડૉલ સંઘનનમાં ચાર નીપજો શક્ય છે: બે સ્વ-એલ્ડૉલ અને બે ક્રોસ-એલ્ડૉલ નીપજો.
$1$. ક્રોસ-એલ્ડૉલ $1$: $CH_3CHO$ ન્યુક્લિયોફાઇલ (ઇનોલેટ) તરીકે અને $CH_3CH_2CHO$ ઇલેક્ટ્રોફાઇલ તરીકે વર્તે છે. નીપજ $CH_3CH_2CH(OH)CH(CH_3)CHO$ મળે છે, જેનું નિર્જલીકરણ થતા $CH_3CH_2CH=C(CH_3)CHO$ ($2$-મિથાઇલપેન્ટ$-2-$ઇનાલ) બને છે.
$2$. ક્રોસ-એલ્ડૉલ $2$: $CH_3CH_2CHO$ ન્યુક્લિયોફાઇલ (ઇનોલેટ) તરીકે અને $CH_3CHO$ ઇલેક્ટ્રોફાઇલ તરીકે વર્તે છે. નીપજ $CH_3CH_2CH(OH)CH_2CHO$ મળે છે, જેનું નિર્જલીકરણ થતા $CH_3CH=C(CH_3)CHO$ ($2$-મિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઇનાલ) બને છે.
આમ, ક્રોસ-એલ્ડૉલ નીપજો $2-$મિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઇનાલ અને $2-$મિથાઇલપેન્ટ$-2-$ઇનાલ છે.

(B) કીટોન $(R_2C=O)$ ની હાઇડ્રાઝીન $(NH_2-NH_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ-વિલોપન પ્રક્રિયા છે.
પગલું $1$: હાઇડ્રાઝીનના નાઇટ્રોજન પર રહેલી અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ કીટોનના ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
પગલું $2$: મધ્યવર્તી સંયોજનમાંથી પાણી $(H_2O)$ નો એક અણુ દૂર થાય છે.
પગલું $3$: અંતિમ નીપજ તરીકે $R_2C=N-NH_2$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતું હાઇડ્રાઝોન મળે છે.

(C) $1$. કીટોનની એમોનિયાના વ્યુત્પન્ન $(NH_2-Z)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ-વિલોપન પ્રક્રિયા છે.
$2$. સેમીકાર્બાઝોન બનાવવા માટે સેમીકાર્બાઝાઈડનો પ્રક્રિયક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
$3$. સેમીકાર્બાઝાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $NH_2-NH-CONH_2$ છે.
$4$. તેથી, સાચો પ્રક્રિયક $NH_2-NH-CONH_2$ છે.

(B) $1$. કાર્બોનિલ સંયોજનોમાં ન્યુક્લિઓફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી પ્રકૃતિ અને અવકાશી અવરોધ પર આધાર રાખે છે।
$2$. એલ્ડિહાઈડમાં કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે એક આલ્કાઈલ જૂથ અને એક હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ હોય છે, જ્યારે કીટોનમાં બે આલ્કાઈલ જૂથો જોડાયેલા હોય છે।
$3$. આલ્કાઈલ જૂથો ઇલેક્ટ્રોન-દાતા ($+I$ અસર) હોય છે, જે કાર્બોનિલ કાર્બન પરના ધન વીજભાર (ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી પ્રકૃતિ) ને ઘટાડે છે।
$4$. કીટોનમાં આવા બે જૂથો હોવાથી, તેઓ એલ્ડિહાઈડ કરતા ઓછા ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી બને છે।
$5$. વધુમાં, કીટોનમાં બે આલ્કાઈલ જૂથો એલ્ડિહાઈડના એક આલ્કાઈલ જૂથ અને એક નાના હાઈડ્રોજન પરમાણુની સરખામણીમાં વધુ અવકાશી અવરોધ પેદા કરે છે, જેનાથી કીટોનમાં ન્યુક્લિઓફાઈલનો હુમલો મુશ્કેલ બને છે।

(A) $1$. કેનિઝારો પ્રક્રિયા એ અસમાનુપાતીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા છે જેમાં એવા આલ્ડિહાઈડ ભાગ લે છે જેમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$2$. સાંદ્ર બેઝની હાજરીમાં, આલ્ડિહાઈડનો એક અણુ સંબંધિત આલ્કોહોલમાં રિડક્શન પામે છે, જ્યારે બીજો અણુ સંબંધિત કાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષારમાં ઓક્સિડેશન પામે છે.
$3$. તેથી, સાચું વિધાન એ છે કે કેટલાક આલ્ડિહાઈડ સંબંધિત આલ્કોહોલ અને સંબંધિત કાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષારમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(D) પગલું $1$: પાત્ર $A$ માં $H_2 / Ni$ સાથેની પ્રક્રિયા. $H_2 / Ni$ એક શક્તિશાળી રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્કીન દ્વિ-બંધ અને આલ્ડિહાઈડ સમૂહ બંનેનું રિડક્શન કરે છે. તેથી, $CH_3-CH=CH-CH_2-CHO + 2H_2 \xrightarrow{Ni} CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2OH$ (અથવા $CH_3(CH_2)_3CH_2OH$)। તેથી, $P = CH_3(CH_2)_3CH_2OH$.
પગલું $2$: પાત્ર $B$ માં $LiAlH_4$ સાથેની પ્રક્રિયા. $LiAlH_4$ એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું પ્રાથમિક આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે પરંતુ અલગ રહેલા આલ્કીન દ્વિ-બંધનું રિડક્શન કરતું નથી. તેથી, $CH_3-CH=CH-CH_2-CHO \xrightarrow{LiAlH_4 / H_3O^+} CH_3-CH=CH-CH_2-CH_2OH$। તેથી, $Q = CH_3-CH=CH-CH_2-CH_2OH$.
પગલું $3$: વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા, $P = CH_3(CH_2)_3CH_2OH$ અને $Q = CH_3-CH=CH-CH_2-CH_2OH$ વિકલ્પ $D$ સાથે બંધ બેસે છે.

(A) પગલું $1$: એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ એક કીટોન છે.
પગલું $2$: $CrO_3$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
પગલું $3$: $CrO_3$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાઓ સાથે કીટોનનું ઓક્સિડેશન $C-C$ બંધોના વિભાજન તરફ દોરી જાય છે, જેના પરિણામે મૂળ કીટોન કરતા ઓછા કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડનું મિશ્રણ મળે છે.
પગલું $4$: એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ નું ઓક્સિડેશન એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ અને ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ આપે છે, જેમાં એસિટિક એસિડ મુખ્ય નીપજ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $1$. અલ્કાનોન (કીટોન) નું અલ્કેનમાં રિડક્શન ક્લેમેન્સન રિડક્શનનો ઉપયોગ કરીને કરી શકાય છે.
$2$. ક્લેમેન્સન રિડક્શનમાં, કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ ને ઝિંક એમાલગમ $(Zn-Hg)$ અને સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નો ઉપયોગ કરીને મિથિલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં રિડ્યુસ કરવામાં આવે છે.
$3$. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $R-CO-R' + 4[H] \xrightarrow{Zn-Hg/HCl} R-CH_2-R' + H_2O$.
$4$. એટાર્ડ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ટોલ્યુઈનનું બેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં ઓક્સિડેશન કરવા માટે થાય છે. રોઝનમંડ રિડક્શનનો ઉપયોગ એસિડ ક્લોરાઈડનું આલ્ડિહાઈડમાં રિડક્શન કરવા માટે થાય છે. હેલોફોર્મ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ મિથાઈલ કીટોનની ઓળખ માટે થાય છે.

(B) પગલું $1$: ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(R'MgX)$ ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે અને આલ્કાઈલ સાયનાઈડ $(R-C \equiv N)$ ના ઈલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન પરમાણુ પર હુમલો કરે છે.
પગલું $2$: આ એક મધ્યવર્તી ઈમાઈન ક્ષાર $(R-C(R')=NMgX)$ બનાવે છે.
પગલું $3$: ઈમાઈન ક્ષારનું એસિડિક જળવિભાજન ઈમાઈન $(R-C(R')=NH)$ આપે છે, જે અસ્થિર હોય છે અને વધુ જળવિભાજન પામીને કીટોન $(R-C(=O)R')$ બનાવે છે.
પગલું $4$: તેથી, અંતિમ નીપજ કીટોન છે.

(A) પગલું $1$: $\text{Benzonitrile}$ $(C_6H_5CN)$ ની $\text{Phenylmagnesium bromide}$ $(C_6H_5MgBr)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી એક ઇમાઇન મધ્યવર્તી $(X)$ બને છે, જે $\text{N-magnesiobenzophenone imine}$ $(C_6H_5-C(=NMgBr)-C_6H_5)$ છે.
પગલું $2$: મધ્યવર્તી $X$ નું એસિડિક જળવિભાજન $(H_3O^+)$ ઇમાઇન સમૂહને કાર્બોનિલ સમૂહમાં રૂપાંતરિત કરે છે, જેનાથી અંતિમ નીપજ '$Y$' તરીકે $\text{Benzophenone}$ $(C_6H_5-CO-C_6H_5)$ મળે છે, સાથે $MgBr(OH)$ અને $NH_3$ પણ ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) $1$. બેન્ઝોનાઈટ્રાઈલ $(C_6H_5CN)$ ની ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(RMgX)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ એસિડિક જળવિભાજનથી કીટોન મળે છે.
$2$. પ્રક્રિયા આ મુજબ થાય છે: $C_6H_5CN + C_6H_5MgBr \rightarrow C_6H_5C(NMgBr)C_6H_5$।
$3$. જળવિભાજન પર: $C_6H_5C(NMgBr)C_6H_5 + 2H_2O \rightarrow C_6H_5COC_6H_5 + NH_3 + Mg(OH)Br$।
$4$. કારણ કે નીપજ બેન્ઝોફેનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ છે, તેથી ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક ફિનાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(C_6H_5MgBr)$ હોવો જોઈએ.

(C) $1$. આ પ્રક્રિયા નાઈટ્રાઈલનું સ્ટીફન રિડક્શન (Stephen reduction) છે. આઈસોપ્રોપાઈલ સાયનાઈડ $(CH_3)_2CH-CN$ છે.
$2$. પ્રથમ તબક્કામાં, નાઈટ્રાઈલનું $SnCl_2/HCl$ દ્વારા રિડક્શન થઈને ઈમાઈન મધ્યવર્તી $(A)$ બને છે, જે $(CH_3)_2CH-CH=NH$ છે.
$3$. બીજા તબક્કામાં, ઈમાઈન $(A)$ નું એસિડિક જળવિભાજન કરવાથી અનુરૂપ આલ્ડિહાઈડ $(B)$ મળે છે.
$4$. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $(CH_3)_2CH-CN \xrightarrow{SnCl_2, HCl} (CH_3)_2CH-CH=NH \xrightarrow{H_3O^+} (CH_3)_2CH-CHO + NH_4Cl$।
$5$. નીપજ '$B$', $(CH_3)_2CH-CHO$ છે, જેને $2-\text{Methylpropanal}$ કહેવાય છે.

(B) આપેલ પ્રક્રિયા રોઝનમન્ડ રિડક્શન (Rosenmund reduction) છે, જેમાં એસિડ ક્લોરાઇડને $BaSO_4$ પર આધારિત પેલેડિયમ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન વાયુનો ઉપયોગ કરીને આલ્ડિહાઇડમાં રિડક્શન કરવામાં આવે છે।
પગલું $1$: વપરાયેલ પ્રક્રિયક $BaSO_4$ પર સપોર્ટેડ $Pd$ ની હાજરીમાં $H_2$ વાયુ છે।
પગલું $2$: $BaSO_4$ એક ઝેર (poison) તરીકે કાર્ય કરે છે જેથી આલ્ડિહાઇડનું આલ્કોહોલમાં વધુ રિડક્શન અટકાવી શકાય।
પગલું $3$: પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5COCl + H_2 \xrightarrow{Pd/BaSO_4} C_6H_5CHO + HCl$।

(C) પગલું $1$: $\text{DIBAL-H}$ (ડાયઆઇસોબ્યુટાઇલએલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ) એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે.
પગલું $2$: તે નાઇટ્રાઇલ $(-CN)$ નું રિડક્શન કરીને ઇમાઇન બનાવે છે, જે એસિડિક જળવિભાજન $(H_3O^+)$ દ્વારા આલ્ડિહાઇડ આપે છે.
પગલું $3$: પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-CH=CH-CH_2-CN \xrightarrow[2. H_3O^+]{1. DIBAL-H} CH_3-CH=CH-CH_2-CHO$।
પગલું $4$: મળતી નીપજ $\text{Pent-3-enal}$ છે.

(C) રોઝનમંડ રિડક્શનમાં $BaSO_4$ પર આધારિત $Pd$ (સલ્ફર અથવા ક્વિનોલિન દ્વારા વિષયુક્ત) નો ઉપયોગ કરીને એસિડ ક્લોરાઈડનું એલ્ડિહાઈડમાં ઉદ્દીપકીય હાઈડ્રોજનેશન કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5COCl + H_2 \xrightarrow{Pd/BaSO_4} C_6H_5CHO + HCl$।
બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5COCl)$ નું રિડક્શન થઈને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ મળે છે.

(A) પગલું $1$: રોઝનમંડ રિડક્શન એ $BaSO_4$ દ્વારા ઝેરી બનાવેલા $Pd$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $H_2$ વાયુનો ઉપયોગ કરીને એસિડ ક્લોરાઇડનું એલ્ડિહાઇડમાં ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન છે.
પગલું $2$: પ્રક્રિયા છે: $R - CO - Cl + H_2 \xrightarrow{Pd-BaSO_4} R - CHO + HCl$।
પગલું $3$: વિકલ્પ $(A)$ આ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે. વિકલ્પ $(B)$ સ્ટીફન રિડક્શન છે, $(C)$ ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે, અને $(D)$ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન છે.

(A) $1$. એલ્કિલ હેલાઈડ $(RX)$ ની $AgCN$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
$2$. $AgCN$ એક સહસંયોજક સંયોજન છે. $AgCN$ માં કાર્બન પરમાણુ ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે કાર્ય કરવા માટે મુક્ત હોતો નથી, પરંતુ નાઈટ્રોજન પરમાણુ પાસે બંધ બનાવવા માટે ઈલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ ઉપલબ્ધ હોય છે.
$3$. તેથી, નાઈટ્રોજન પરમાણુ એલ્કિલ સમૂહ પર હુમલો કરે છે, જેના પરિણામે એલ્કિલ આઈસોસાયનાઈડ $(R-NC)$ બને છે.
$4$. આનાથી વિપરીત, $KCN$ એક આયનીય સંયોજન છે જે $CN^-$ આયનો આપે છે, જેમાં કાર્બન પરમાણુ ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે કાર્ય કરે છે, જેનાથી એલ્કિલ સાયનાઈડ $(R-CN)$ બને છે.

(C) $1$. વર્ણવેલ પ્રક્રિયા કાર્બિલએમાઇન પ્રક્રિયા છે.
$2$. પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કિલ આઇસોસાયનાઇડ (કાર્બિલએમાઇન) બનાવે છે, જેની ગંધ ખૂબ જ ખરાબ હોય છે.
$3$. દ્વિતીયક $(R_2NH)$ અને તૃતીયક $(R_3N)$ એમાઇન કાર્બિલએમાઇન પ્રક્રિયા આપતા નથી.
$4$. મિથેનેમાઇન $(CH_3NH_2)$, પ્રોપેન$-2-$એમાઇન $(CH_3CH(NH_2)CH_3)$, અને ઇથેનેમાઇન $(CH_3CH_2NH_2)$ પ્રાથમિક એમાઇન છે.
$5$. $N, N-\text{ડાયઇથાઇલઇથેનેમાઇન}$ $((C_2H_5)_3N)$ એ તૃતીયક એમાઇન છે, તેથી તે આ કસોટી આપતું નથી.

(B) $1$. પ્રાથમિક એમાઈનની ઇથેનોલિક $KOH$ અને $CHCl_3$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) ઉત્પન્ન કરે છે, જે લાક્ષણિક દુર્ગંધ ધરાવે છે.
$3$. દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપતા નથી કારણ કે તેમની પાસે નાઈટ્રોજન પર આઈસોસાયનાઈડ સમૂહ બનાવવા માટે જરૂરી હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી.
$4$. બેન્ઝીનેમાઈન $(C_6H_5NH_2)$, પ્રોપેન$-2-$એમાઈન $(CH_3CH(NH_2)CH_3)$, અને ફિનાઈલમિથેનેમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ પ્રાથમિક એમાઈન છે અને આ કસોટી આપશે.
$5$. $N, N - \text{ડાયમિથાઈલએનિલીન}$ એ તૃતીયક એમાઈન $(C_6H_5N(CH_3)_2)$ છે અને તે દુર્ગંધ ઉત્પન્ન કરશે નહીં.

(C) પગલું $1$: $CH_3-I$ ની $KCN$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે. $CH_3-I + KCN \rightarrow CH_3-CN + KI$। આમ, '$A$' એ $CH_3-CN$ (મિથાઈલ સાયનાઈડ અથવા ઈથેનનાઈટ્રાઈલ) છે.
પગલું $2$: $Na/C_2H_5OH$ સાથે $CH_3-CN$ નું રિડક્શન મેન્ડિયસ રિડક્શન (Mendius reduction) તરીકે ઓળખાય છે. $CH_3-CN + 4[H] \xrightarrow{Na/C_2H_5OH} CH_3-CH_2-NH_2$। આમ, '$B$' એ $CH_3-CH_2-NH_2$ (ઈથાઈલએમાઈન) છે.

(C) પગલું $1$: ઈથાઈલ સાયનાઈડ $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CN}$ (પ્રોપેનનાઈટ્રાઈલ) છે.
પગલું $2$: $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CN}$ નું આંશિક જળવિભાજન કરવાથી '$A$' તરીકે $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CONH}_2$ (પ્રોપેનામાઈડ) મળે છે.
પગલું $3$: '$A$' $(\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CONH}_2)$ નું સંપૂર્ણ જળવિભાજન કરવાથી '$B$' તરીકે $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{COOH}$ (પ્રોપેનોઈક એસિડ) અને આડપેદાશ તરીકે $\text{NH}_3$ મળે છે.
પગલું $4$: તેથી, '$B$' પ્રોપેનોઈક એસિડ છે.

(A) $LiAlH_4$ નો ઉપયોગ કરીને એસીટામાઈડ $(CH_3CONH_2)$ નું એથેનામાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$ માં રિડક્શન માટેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CONH_2 + 4[H] \xrightarrow{LiAlH_4 / \text{ether}} CH_3CH_2NH_2 + H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં, એક મોલ એસીટામાઈડનું એથેનામાઈનમાં રિડક્શન કરવા માટે $4$ મોલ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ (અથવા $2$ મોલ $H_2$ અણુઓ) ની જરૂર પડે છે.
તેથી, જરૂરી હાઈડ્રોજન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $4$ છે.

(C) $1$. $Hinsberg$ કસોટીમાં પ્રક્રિયક તરીકે $Benzenesulfonyl \ chloride$ $(C_6H_5SO_2Cl)$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. પ્રાથમિક એમાઈન $C_6H_5SO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-alkylbenzenesulfonamide બનાવે છે, જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે બેઝમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
$3$. દ્વિતીયક એમાઈન પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-dialkylbenzenesulfonamide બનાવે છે, જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ હોવાથી તે બેઝમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$4$. તૃતીયક એમાઈન $C_6H_5SO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.

(C) આલ્કાઇલ નાઇટ્રાઇલ $(RCN)$ ની સોડિયમ $(Na)$ અને ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ સાથેની પ્રક્રિયાને મેન્ડિયસ રિડક્શન (Mendius reduction) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં, નાઇટ્રાઇલ સમૂહ $(-C \equiv N)$ નું રિડક્શન પ્રાથમિક એમાઇન $(-CH_2NH_2)$ માં થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ છે: $RCN + 4[H] \xrightarrow{Na/C_2H_5OH} RCH_2NH_2$।
તેથી, મળતી નીપજ $RCH_2NH_2$ છે.

(C) કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી એ એક રાસાયણિક કસોટી છે જેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ ની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં, પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે, જેના પરિણામે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બને છે, જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ હોય છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતા નથી કારણ કે તેમની પાસે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર આઈસોસાયનાઈડ બંધ બનાવવા માટે જરૂરી હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી.
તેથી, માત્ર પ્રાથમિક એમાઈન જ કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપે છે.

(D) પગલું $1$: પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$, ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે, જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે. આને કાર્બાઈલ એમાઈન કસોટી કહેવામાં આવે છે.
પગલું $2$: દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ કસોટી આપતા નથી કારણ કે તેમની પાસે આઈસોસાયનાઈડ બંધારણ બનાવવા માટે નાઈટ્રોજન પર જરૂરી હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી.
પગલું $3$: એસીટાઈલેશન, આલ્કાઈલેશન અને નાઈટ્રસ એસિડ સાથેની પ્રક્રિયા પ્રાથમિક, દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન દ્વારા અલગ-અલગ પ્રમાણમાં અથવા અલગ-અલગ નીપજો સાથે દર્શાવવામાં આવે છે, પરંતુ કાર્બાઈલ એમાઈન કસોટી માત્ર પ્રાથમિક એમાઈન માટે જ વિશિષ્ટ છે.

(B) નાઈટ્રાઈલ $(-CN)$ સમૂહનું પ્રાથમિક એમાઈન $(-CH_2NH_2)$ માં રૂપાંતર એ રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયાને મેન્ડિયસ રિડક્શન (Mendius reduction) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઈથેનોલમાં સોડિયમ $(Na + C_2H_5OH)$ એક શક્તિશાળી રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે જે $-CN$ સમૂહને $-CH_2NH_2$ સમૂહમાં રિડ્યુસ કરવા માટે સક્ષમ છે.
પ્રક્રિયા છે: $R-CN + 4[H] \xrightarrow{Na/C_2H_5OH} R-CH_2NH_2$.

(A) $1$. આઈસોપ્રોપાઈલએમાઈનનું બંધારણ $(CH_3)_2CHNH_2$ છે.
$2$. આ અણુમાં, નાઈટ્રોજન પરમાણુ માત્ર એક જ કાર્બન પરમાણુ (આઈસોપ્રોપાઈલ સમૂહનો મધ્યસ્થ કાર્બન) સાથે જોડાયેલ છે.
$3$. જે એમાઈનમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ માત્ર એક જ આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય તેને પ્રાથમિક એમાઈન ($1^\circ$ એમાઈન) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$4$. તેથી, આઈસોપ્રોપાઈલએમાઈન એ પ્રાથમિક એમાઈન છે.